A Grexit is starting to look more feasible for Athens – Η έξοδος από το ευρώ πιο εφικτή τώρα

Το ελληνικό κείμενο κάτω από το αγγλικό

By Wolfgang Münchau in the Financial Times

For Greece to reform and not default makes sense only from Berlin’s perspective

“I would like to ask all of you not to continue at this time this discussion on a new haircut … It is not in your interest.”

So said Wolfgang Schäuble in Athens last week. I do not blame Germany’s finance minister for refusing to discuss a Greek debt write-off at this time. His country’s federal election is only two months away. Given Berlin’s approach to crisis resolution, I struggle to think of a more certain way to lose the vote than to say: “All right, then, let’s start to be realistic right now.”

But Mr Schäuble went a step further in his remarks by raising the Greek national interest. It is, of course, for the Greeks themselves to define their own interest.

The most one could do as an outsider would be to try to speculate about a narrower version of this question: would it be economically rational for Athens to follow the path outlined by Mr Schäuble? Alternatively, should it get ready to leave the eurozone? Or try to default inside the eurozone?

The main difficulty one encounters when answering the question is the underlying assumptions about the nation’s future policy options. It may well be that the Greek government has received unofficial assurances that do not correspond to what the rest of us know. In private conversations with policy makers, I only rarely encounter someone who tells me with a straight face that Athens could stabilise its economy at full employment while happily servicing its current debt in full. Maybe the Greek prime minister has private information that the eurozone would agree to debt restructuring after all, further extensions of the existing loans, further reductions in interest rates, a combination of all three and more. The rest of us, however, would have to assume that future policy is close to Mr Schäuble’s version.

Assessing the narrower economic preconditions for an exit is easier. A country would find it hard to stage a unilateral exit from a monetary union if its primary fiscal balance – before payment of interest – was in a substantial deficit.

In its latest spring forecast, published in May, the European Commission estimates a zero primary fiscal balance for this year and a primary surplus of 1.8 per cent of gross domestic product for 2014. From an economic point of view, the point at which Greece could risk an exit is certainly getting closer.

If Greece were to depart, it would be cut off from external funding. It would presumably not service its foreign debt, at least for a while. It would then introduce its own currency during an enforced bank holiday period. There would almost certainly be a recession in the ensuing period, but a real depreciation could bring back growth in the future. The single largest benefit would, at least initially, come through a boom in tourism.

But would this be enough? Can we be sure of it? The biggest economic argument against an exit in the past, quite apart from the funding problem, has been the almost total lack of an upside. The country did not have a functioning system for tax collection. Labour market cartels meant that the perceived benefits from a nominal devaluation may never have come about. The immediate gain in competitiveness would have been absorbed by wage increases, leaving the real exchange rate unchanged.

So one needs to ask to what extent past and present reforms have altered the robustness of the economy. My hunch is that they have done so, especially in the way the public sector works, but more is probably needed.

My criticism of eurozone policy towards Greece is not the harshness of the adjustment but its fundamental macroeconomic illiteracy. At its heart lies the delusion that Greek debt could be rendered sustainable. But the reforms – and, yes, the austerity as well – were inevitable. There is an irony in this. Reforms and austerity constitute simultaneously a precondition to stay in the eurozone, and a precondition for a departure.

This leaves Greece with two options. The first is to reform and default inside the eurozone – a strategy that requires willing accomplices in other European capitals and in the European Central Bank. The second is to reform and default outside the eurozone – a decision Greece could take unilaterally, provided the macroeconomic conditions are right.

The second has not been possible – until now. But Mr Schäuble’s option of reforming and not defaulting makes sense only from his point of view. It is not an option for Greece.

Of course, the realisation that a departure from the eurozone may be economically feasible, or even advantageous, may count for nothing.

A country may decide to stay inside the eurozone for political or security reasons. But surely we are at a different stage of debate when an exit becomes economically viable.

That has not been the case so far. Not for Greece, nor for any of the other countries in crisis. And when there is real choice, outcomes become harder to predict.


Το να κάνει μεταρρυθμίσεις η Ελλάδα και να μη χρεωκοπήσει έχει νόημα μόνο για τους Γερμανούς

«Θα ήθελα να ζητήσω από όλους σας να μην συνεχίζετε τώρα τη συζήτηση για νέο κούρεμα… δεν σας συμφέρει».

Είπε ο κ. Σόιμπλε στην Αθήνα την περασμένη εβδομάδα. Δεν κατακρίνω τον υπουργό Οικονομικών της Γερμανίας που αρνείται να συζητήσει σε αυτή τη φάση διαγραφή του ελληνικού χρέους. Οι ομοσπονδιακές εκλογές στη Γερμανία απέχουν μόλις δύο μήνες. Δεδομένης της προσέγγισης του Βερολίνου στην αντιμετώπιση της κρίσης, φαντάζομαι ότι δεν υπάρχει πιο σίγουρος τρόπος να χάσεις ψήφους από το να πεις: «Εντάξει λοιπόν, ας αρχίσουμε να είμαστε ρεαλιστές».

Ο κ.Schaeuble όμως, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα στα σχόλιά του εγείροντας θέμα ελληνικού εθνικού συμφέροντος. Βεβαίως, είναι θέμα των Ελλήνων να ορίσουν το δικό τους συμφέρον.

Το μόνο που θα μπορούσε να κάνει κάποιος τρίτος είναι να υποθέσει την απάντηση στο ερώτημα: Θα ήταν οικονομικώς λογικό για την Αθήνα να ακολουθήσει το δρόμο που της ορίζει ο κ. Schaeuble; Εναλλακτικά, μήπως θα έπρεπε να εγκαταλείψει την ευρωζώνη; Ή να προσπαθήσει να κηρύξει στάση πληρωμών εντός ευρωζώνης;

Η βασική δυσκολία που συναντά κανείς στην προσπάθεια να απαντήσει αυτά τα ερωτήματα είναι οι θεμελιώδεις υποθέσεις για τις μελλοντικές επιλογές πολιτικής της χώρας. Ενδεχομένως η ελληνική κυβέρνηση να έχει λάβει ανεπίσημες διαβεβαιώσεις που να διαφέρουν από όσα γνωρίζουμε όλοι μας. Στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις με αξιωματούχους, σπανίως βρίσκω κάποιον που να μου λέει κοιτώντας με στα μάτια ότι η Αθήνα θα σταθεροποιήσει την οικονομία της σε επίπεδο πλήρους απασχόλησης, ενώ παράλληλα με χαρά θα εξυπηρετεί πλήρως το τρέχον επίπεδο του χρέους. Ενδεχομένως, ο Έλληνας πρωθυπουργός να έχει κατ’ ιδίαν πληροφόρηση ότι η ευρωζώνη θα συμφωνήσει τελικά σε αναδιοργάνωση του χρέους, σε περαιτέρω επιμήκυνση των δανείων, νέα μείωση των επιτοκίων ή σε ένα συνδυασμό όλων των παραπάνω, αν όχι και κάτι περισσότερο. Οι υπόλοιποι από εμάς θα πρέπει πάντως να υποθέτουμε ότι η μελλοντική πολιτική πλησιάζει την εκδοχή του κ. Schaeuble.

Η εκτίμηση των στενότερων οικονομικών προϋποθέσεων για την έξοδο είναι ευκολότερη. Είναι δύσκολο για μία χώρα να προχωρήσει σε μονομερή έξοδο από νομισματική ένωση εάν το πρωτογενές δημοσιονομικό ισοζύγιο – προ τόκων – καταγράφει μεγάλο έλλειμμα.

Στις τελευταίες εαρινές προβλέψεις που ανακοινώθηκαν το Μάιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά μηδενικό πρωτογενές έλλειμμα για φέτος και πρωτογενές πλεόνασμα 1,8% του ΑΕΠ για το 2014. Από οικονομικής άποψης, το σημείο κατά το οποίο η Ελλάδα θα μπορούσε να διακινδυνεύσει έξοδο αδιαμφισβήτητα πλησιάζει.

Εάν η Ελλάδα αποφασίσει να αποχωρήσει, τότε θα αποκοπεί από τον εξωτερικό δανεισμό. Ενδεχομένως να μην εξυπηρετήσει το εξωτερικό της χρέος για κάποιο χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια θα υιοθετήσει το δικό της εθνικό νόμισμα κατά τη διάρκεια μίας επιβεβλημένης αργίας για τις τράπεζες. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπάρξει ύφεση την επόμενη περίοδο, αλλά η πραγματική υποτίμηση θα φέρει ανάπτυξη στο μέλλον. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα θα έρθει – αρχικά τουλάχιστον – με την εκρηκτική άνοδο του τουρισμού.

Θα είναι όμως, κάτι τέτοιο αρκετό; Μπορούμε να είμαστε βέβαιοι; Το μεγαλύτερο οικονομικό επιχείρημα ενάντια στην έξοδο στο παρελθόν, δεν ήταν τόσο το πρόβλημα χρηματοδότησης, αλλά η απουσία ανοδικής προοπτικής. Η χώρα δεν είχε λειτουργικό σύστημα συλλογής φορολογικών εσόδων. Τα καρτέλ στην αγορά εργασίας δεν θα επέτρεπαν στην οικονομία να απολαύσει τα πλεονεκτήματα της υποτίμησης. Το άμεσο κέρδος στην ανταγωνιστικότητα θα χανόταν σε αυξήσεις μισθών, αφήνοντας την πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία αμετάβλητη.

Χρειάζεται λοιπόν να ρωτήσει κανείς σε ποιο βαθμό οι μεταρρυθμίσεις, τρέχουσες και προηγούμενες, έχουν αλλάξει την ισχύ της οικονομίας. Αίσθησή μου είναι ότι έχει επιτευχθεί αυτό, ειδικότερα στον τρόπο λειτουργίας του δημοσίου τομέα, αν και πιθανότατα να χρειάζεται πολύ ακόμη.

Η κριτική μου στην πολιτική της ευρωζώνης απέναντι στην Ελλάδα δεν αφορά την αυστηρότητα της προσαρμογής, αλλά το θεμελιώδη μακροοικονομικό αναλφαβητισμό. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ψευδαίσθηση ότι το ελληνικό χρέος θα γίνει κάποια στιγμή βιώσιμο. Οι μεταρρυθμίσεις όμως, ήταν αναπόφευκτες – και, ναι, το ίδιο ισχύει για τη λιτότητα. Σε αυτό το σημείο όμως, υπάρχει μία ειρωνεία. Οι μεταρρυθμίσεις και η λιτότητα είναι ταυτόχρονα προϋπόθεση για την παραμονή της χώρας στην ευρωζώνη αλλά και για την έξοδό της.

Έτσι, η Ελλάδα μένει με δύο επιλογές. Η πρώτη είναι να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις και να χρεοκοπήσει εντός ευρωζώνης. Αυτή η στρατηγική απαιτεί πρόθυμους συνεργούς και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αλλά και στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η δεύτερη είναι να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις και να χρεοκοπήσει εκτός ευρωζώνης. Αυτή είναι μία απόφαση που η Ελλάδα θα λάβει μονομερώς, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχουν οι σωστές μακροοικονομικές συνθήκες στην Ελλάδα.

Η δεύτερη επιλογή δεν ήταν δυνατή μέχρι τώρα. Αλλά η εναλλακτική του Σόιμπλε για μεταρρυθμίσεις και όχι χρεωκοπία έχει νόημα μόνο από τη δική του προοπτική – όχι της Ελλάδας.

Φυσικά η συνειδητοποίηση του ότι η έξοδος από την ευρωζώνη μπορεί να είναι οικονομικά εφικτή ή ακόμη και προτιμητέα, μπορεί τελικά να μη σημαίνει τίποτα.

Μία χώρα μπορεί να επιλέγει την παραμονή της στην ευρωζώνη για πολιτικούς λόγους ή για λόγους ασφαλείας. Αδιαμφισβήτητα όμως, η συζήτηση θα γίνεται σε διαφορετικό επίπεδο εάν η έξοδος είναι οικονομικά βιώσιμη επιλογή.

Αυτό δεν ίσχυε μέχρι πρότινος. Ούτε για την Ελλάδα ούτε για καμία από τις χώρες που βρίσκονται σε κρίση. Όταν όμως υπάρχει πραγματική επιλογή, τότε είναι ακόμη πιο δύσκολο να προβλέψεις την έκβαση των γεγονότων.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s