“We chose democracy & human rights over banks” – Iceland president to RT

Επιλέξαμε τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα και όχι τις τράπεζες

[Μετά την εισαγωγή στα αγγλικά : αποσπάσματα της συνέντευξης μεταφρασμένα στα ελληνικά]

As Iceland’s banking system went into meltdown at the start of the global financial crisis, it came under enormous pressure from the rest of Europe to accept crippling austerity measures that would have burdened its people for generations to come. And yet the tiny island nation stood up to the European Goliath, defiantly opting for democracy even as it stood on the brink of bankruptcy. What can Iceland teach the world about the power of the people and the rule of law? To discuss these issues, Oksana is joined by the President of Iceland, Olafur Grimsson.

Αποσπάσματα από τη συνέντευξη του ισλανδού Προέδρου Olafur Grimson στην Oksana Boyko

Ερώτηση : Η χώρα σας ήταν η πρώτη που χτυπήθηκε εξαιρετικά άσχημα από τη διεθνή οικονομική κρίση. Πέντε χρόνια αργότερα ποιος πιστεύετε ότι έφταιγε; Οι τραπεζίτες, κυβερνήσεις, το όλο σύστημα του runaway καπιταλισμού; [ΣτΜ : καπιταλισμός που φτάνει στα άκρα, μέχρι σημείου αυτοκαταστροφής – όρος δανεισμένος από τη θεωρία της εξέλιξης ]

Ως ένα σημείο όλοι μας. Ειδικά όσοι από εμάς είχαν ασχοληθεί για πολύ καιρό με την πολιτική στον επιχειρηματικό τομέα της οικονομίας μας. Και επιπλέον το κυρίαρχο πνεύμα της εποχής, η θεωρία που ήρθε από την Αμερική και την Βρετανία στις δεκαετίες του 70 και του 80, ότι όσο περισσότερο απορρυθμίσεις και όσο μεγαλύτερη ελευθερία δώσεις στις οικονομικές αγορές, όσο περισσότερο ιδιωτικοποιήσεις, θα ευημερούν όλοι και θα είναι ευτυχείς. Αυτό ήταν μια ιδεολογία, που παρουσιαζόταν σαν οικονομική επιστήμη. Και φυσικά αργότερα, όταν κατέρρευσαν οι τράπεζες, ανακαλύψαμε ότι αυτή η συνταγή ήταν δηλητηριώδης, επικίνδυνη. Κι αυτό ήταν μια εμπειρία που μας στοίχισε πολύ και πήραμε μερικά πολύ σκληρά μαθήματα από τότε.

[…]

Ερώτηση : Φαίνεται να υπονοείτε ότι ακόμα και μια εδραιωμένη δημοκρατία μπορεί να οπισθοχωρήσει κι αυτό μπορεί να γίνει σχετικά σύντομα.

Αυτό είναι ένα  πολύ σημαντικό θέμα γιατί το βασικότερο ίσως  θεμέλιο αυτής της οικονομικής ιδεολογίας που ονομάστηκε «δυτική ομοφωνία» […] ήταν ότι οι οικονομικές αγορές και η δημοκρατία θα πηγαίνουν αρμονικά πάντα μαζί και δε θα υπάρξει ποτέ εγγενής σύγκρουση μεταξύ τους. Ήδη από την Εποχή της Θάτσερ και του Ρήγκαν αναπτύχθηκε η αντίληψη ότι από όλα τα βασικά στοιχεία της κοινωνίας η αγορά είναι  το σημαντικότερο και έτσι η πολιτική και η κοινωνία πέρασαν σε δεύτερη μοίρα. Υποτίθετο ότι οι αγορές θα φέρουν δημοκρατία, κοινωνική αρμονία κι όλα τ΄άλλα. Η Ισλανδία ήταν μια ενδιαφέρουσα περίπτωση ελέγχου αυτής της θεωρίας. Γιατί είναι δύσκολο να βρεις μια πιο ειρηνική και πιο ασφαλή  χώρα , με δημοκρατική παράδοση και κοινοβούλιο 1000 χρόνων. Και σε λίγους μήνες μετά την κατάρρευση των τραπεζών, αυτή η ισχυρή, σταθερή δημοκρατική παράδοση απειλούνταν ριζικά. Υπήρχαν ταραχές στους δρόμους, η αστυνομία έπρεπε να προστατεύει το Κοινοβούλιο μέρα και νύχτα, να εμποδίζει το πλήθος να καταλάβει την κεντρική τράπεζα – σχεδόν έγινε επανάσταση […] Αυτό που έγινε στην Ισλανδία δείχνει πώς η κατάρρευση του οικονομικού συστήματος μπορεί να απειλήσει τη δημοκρατία σε μια από τις πιο σίγουρες και δημοκρατικές χώρες του κόσμου. Τότε σκεφτείτε τι μπορεί να γίνει σε χώρες που έχουν μόνο μερικές δεκαετίες δημοκρατίας. […]

Στα πρώτα χρόνια της ζωής μου υπήρχαν μόνο 6 δημοκρατίες στην Ευρώπη. Στις υπόλοιπες χώρες υπήρχαν είτε φασιστικές είτε κομμουνιστικές δικτατορίες. Οπότε ακόμα και στην Ευρώπη δεν είναι εξασφαλισμένο το μέλλον της δημοκρατίας. Η οικονομική κρίση μάς έμαθε ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να υποθέτουμε πως ό,τι κι αν κάνουμε, η δημοκρατία θα είναι εξασφαλισμένη! Δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Και οι τράπεζες και οι αγορές και οι οικονομικές Αρχές κάθε χώρας φέρουν μια τεράστια ευθύνη όσον αφορά τη δημοκρατία. Και η αναγνώριση αυτού του γεγονότος είναι κάτι καινούριο, αφού η επικρατούσα εδώ και 30 χρόνια θεωρία είναι ότι οι αγορές, οι επιχειρήσεις, οι τράπεζες δε φέρουν καμία ευθύνη όσον αφορά τη δημοκρατία.

Ερώτηση :[…] Πολλοί από τους Ευρωπαίους θα ισχυριστούν ότι τώρα υπάρχει δημοκρατία παντού στην Ευρώπη, αλλά […] η Ισλανδία ήταν η μόνη χώρα, στην οποία ο λαός ρωτήθηκε αν θα αφεθούν οι τράπεζες να χεωκοπήσουν […] και απειλήθηκε γι αυτό […]

Ήταν η πιο δύσκολη απόφαση που χρειάστηκε ποτέ να πάρω. Γιατί όταν στην αρχή του 2010 προσπαθούσαμε να διαπραγματευτούμε με τη Βρετανία και την Ολλανδία για να εφαρμόσουμε το πρόγραμμα του ΔΝΤ […]υπό την πίεση σχεδόν όλων των Κυβερνήσεων της Ευρώπης μάς επιβλήθηκε μια συμφωνία που θα είχε συνέπεια να πληρώνουν επί δεκαετίες μέσω της φορολογίας όλοι οι «απλοί» άνθρωποι της Ισλανδίας, γεωργοί, ψαράδες, δάσκαλοι, νοσοκόμες, για την αποτυχία των ιδιωτικών τραπεζών. Βρέθηκα λοιπόν σ΄αυτό το σταυροδρόμι : θα πρέπει να αφήσω το λαό να αποφασίσει ή να παραδοθώ εξ αιτίας των απειλών ; Κάθε ευρωπαϊκή Κυβέρνηση ήταν της άποψης να μην επιτρέψω στο λαό ν΄αποφασίσει, ότι το να κάνω δημοψήφισμα δεν θα ήταν μόνο λάθος, αλλά και πολύ επικίνδυνο, ότι θα απομόνωνα την Ισλανδία για 10ετίες, ότι θα γίνουμε κράτος-παρίας και άλλα τέτοια. Αλλά όταν ανέλυσα το σύνθετο πρόβλημα, στη βάση του υπήρχε κάτι πολύ απλό. Κι αυτό ήταν η απόφαση : Τι είναι πιο σημαντικό; Η Δημοκρατία, η θέληση του λαού, ή τα συμφέροντα των οικονομικών αγορών; Και είπα στους ευρωπαίους ηγέτες : Ποια είναι η μεγαλύτερη προσφορά της Ευρώπης στον κόσμο; Δεν είναι οι οικονομικές αγορές! Είναι η Δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα.

[…]

Ερώτηση σχετικά με τη «συνταγή» του ΔΝΤ που δεν εφαρμόστηκε στην Ισλανδία

Οι υψηλοί αξιωματούχοι του  ΔΝΤ διέθεταν αρκετή διανοητική τιμιότητα,  ώστε να αναγνωρίσουν πως πιθανόν να έμαθαν περισσότερα από την ενασχόλησή τους με την ισλανδική κρίση, απ΄όσα μας δίδαξαν αυτοί. Και τώρα ξέρουμε ότι τα επιχειρήματά τους και αυτά που μάς πίεζαν να κάνουμε δεν ήταν μόνο λανθασμένα από την οικονομική άποψη και τη δημοκρατική άποψη, αλλά και ΠΑΡΑΝΟΜΑ.

[…]

Ερώτηση : Στη 10ετία του 80 ο Μίλτον Φρίντμαν απευθυνόμενος σ΄εσάς είπε : «αυτές οι κοινωνίες που δοκίμασαν να εφαρμόσουν αυτό που λες εσύ τώρα, ήταν οι κοινωνίες της μιζέριας, της τυραννίας, της σκλαβιάς.  Οι ιδέες που εκφράζεις είναι οι ιδέες που εκφράστηκαν από τους ηγέτες της Σοβιετικής Ένωσης, της Κίνας, κάθε χώρας […]που κατέληξε σε τυραννία και δυστυχία». […]

Νομίζω ότι το πρόβλημα με τα επιχειρήματα του Μίλτον Φρίντμαν και πιθανόν και πολλών από τους φίλους μου στην Αμερική και στους επιχειρηματικούς και στους ακαδημαϊκούς κύκλους είναι πως ΑΚΟΜΑ ΝΟΜΙΖΟΥΝ ότι αυτό που αποκαλούμε «κοινωνία ευημερίας» στις Σκανδιναβικές χώρες και ένα ανταγωνιστικό σύστημα αγορών δεν μπορούν να συνδυαστούν […] Αν πάρεις τις 5 αυτές χώρες με τους πάνω από 20 εκατομμύρια κατοίκους τους, δε χρειάζεται να προσπαθήσεις για να καταρρίψεις αυτή τη θεωρία. Πρακτικά έχουμε ένα εργαστήριο στις Σκανδιναβικές χώρες, οι οποίες σύμφωνα με όλες τις μετρήσεις πάντα βρίσκονται στις πρώτες θέσεις όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, αλλά και ταυτόχρονα ανάμεσα στις πρώτες θέσεις όσον αφορά την ευημερία, την υγεία, την εκπαίδευση, την ισότητα των φύλων, τις κοινωνικές πολιτικές. Έτσι, μαζί με τους Φινλανδούς, τους Σουηδούς, τους Νορβηγούς και τους Δανούς ΕΧΟΥΜΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙ ότι είσαι επιτυχημένος στον διεθνή ανταγωνισμό αγορών, αν οικοδομήσεις μια δυνατή κοινωνία ευημερίας, γιατί ολόκληρη η επιχειρηματική τάξη στις Σκανδιναβικές χώρες είναι υπέρ του κράτους ευημερίας, του δικαιώματος στην εκπαίδευση, στην φροντίδα υγείας και όλα τα άλλα, γιατί είδαν από δεκαετίες εμπειρίας ότι είναι ουσιαστικά καλό για τις επιχειρήσεις.

[…]

Ερώτηση σχετικά με τις στρατιωτικές επεμβάσεις σε άλλες χώρες.

Αν εξετάσουμε τις εμπειρίες μας από το Ιράκ, τη Μέση Ανατολή, την κατάσταση στη Συρία και αλλού, παίρνουμε ένα μάθημα : ότι είναι εξαιρετικά πολύπλοκες περιοχές, ότι αντιμαχόμαστε ιστορικά, θρησκευτικά, ακόμα και φυλετικά συμφέροντα. Και το να προσπαθούμε εμείς οι Δυτικοί να επιβάλουμε το πολιτικό μας μοντέλο σε μέρη που έχουν μια εντελώς διαφορετική ιστορία, μπορεί να καταλήξει σε καταστροφικά αποτελέσματα.

[…]

Ερώτηση : Αν πάς κόντρα στο μοντέλο της Δύσης, σε ντροπιάζουν, σε ενοχοποιούν ακόμα κι αν απλώς εκφράζεις τη γνώμη σου[…] Πιστεύετε ότι αν δεν συμμορφωθεί κάποιος με το μοντέλο της Δύσης «το πληρώνει»;

Βεβαίως και μπορεί να υπάρξει κάποιο τίμημα. Η απόφαση να αφήσω το λαό να κρίνει με δημοψήφισμα […]ήταν η πιο διακινδυνευμένη απόφαση που έχω πάρει και απαιτούσε μια πολύ βαθειά πεποίθηση προκειμένου να εναντιωθώ σε όλες τις ευρωπαϊκές Κυβερνήσεις. […] Αλλά πίσω από αυτή την απόφαση ήταν ο λαός της Ισλανδίας. […]Αυτό που έμαθα όλα τα χρόνια της πολιτικής μου καριέρας είναι να εμπιστεύομαι το λαό. Εννοώ τους κοινούς ανθρώπους με τη σοφία τους και την καθοδήγησή τους. Είναι συχνά πολύ πιο έμπειροι στην ανάλυσή τους και στην κρίση τού τι είναι πραγματικά σημαντικό από τους αποκαλούμενους «ειδικούς» και από τους πολιτικούς ηγέτες. Δεν ήταν εύκολο να κατακτήσουμε τη δημοκρατία […] Εκατομμύρια Ευρωπαίοι πέθαναν σε πολέμους, ακόμα και κατά τη διάρκεια της δικής μου ζωής και των γονιών μου. […] Το να λέμε οι Ευρωπαίοι σε άλλους λαούς ότι υπάρχει μια μαγική συνταγή για να εγκαθιδρύσεις δημοκρατία και μια κοινωνία βασισμένη στα ανθρώπινα δικαιώματα μέσα σε λίγα χρόνια δεν μπορεί να εξαχθεί από την ευρωπαϊκή εμπειρία μας. Και αν δεν τα καταφέραμε εμείς, πώς στην ευχή μπορούμε να περιμένουμε από άλλους να το κάνουν συντομότερα;

[…]

Ερώτηση όσον αφορά την επανεκλογή του από τον Ισλανδικό λαό.

Το να σε επιλέγει ο λαός είναι θέμα εμπιστοσύνης. […] Πρέπει να ανταποδώσω αυτή την εμπιστοσύνη. […] Για μένα είναι λειτούργημα – δεν έχει να κάνει με την εξουσία. Έχει να κάνει με την εμπιστοσύνη. Μπορεί να χάσω την εμπιστοσύνη του λαού την επόμενη εβδομάδα. Τίποτα δεν είναι δεδομένο. Ακόμα κι αν εκλέγεσαι κάθε 4 χρόνια, η εμπειρία μου μού λέει ότι πρέπει να κερδίζεις την εμπιστοσύνη του κάθε μέρα, κάθε εβδομάδα, κάθε μήνα.

[…]

Ερώτηση όσον αφορά τη διεθνή κατάσταση και τις διεθνείς σχέσεις

Έχω τονίσει ιδιαίτερα την αναγκαιότητα του να έχει η χώρα μου διάλογο με τις ΗΠΑ […] αλλά ταυτόχρονα  αισθάνομαι ότι είναι όχι μόνο απαραίτητο, αλλά και πολύ εποικοδομητικό το να συνεργαστούμε με τη Ρωσία και την Κίνα. Αυτή θα είναι η 3η συνάντησή μου με τον Πρόεδρο Πούτιν τα τελευταία χρόνια και τα τελευταία 7-8 χρόνια συναντιέμαι κάθε χρόνο με τον Πρόεδρο ή τον Πρωθυπουργό της Κίνας. Έτσι δεν δέχομαι ότι υπάρχει αντίφαση μεταξύ του να είσαι στενά συνδεδεμένος  με τις ΗΠΑ, όπως είμαι επί πολλά χρόνια, […]και του να είσαι ταυτόχρονα πολύ εποικοδομητικά συνδεδεμένος με τη Ρωσία και την Κίνα. Όταν οι άνθρωποι έρχονται σε αμηχανία εξ αιτίας αυτής της άποψης, τους ρωτώ : «πώς στην ευχή θα φτιάξουμε μια θετική και δυναμική παγκόσμια οικονομία και μια πολιτισμένη κοινωνία του 21ου αιώνα χωρίς την έντονη συμμετοχή της Ρωσίας ή της Κίνας; Είναι αδύνατο!»     

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s