ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ – Giacomo Bracci, EPIC, ΙΤΑΛΙΑ

Επ΄ευκαιρία των ευρωεκλογών δημοσιεύουμε κάποιες από τις εισηγήσεις των Ευρωπαίων καλεσμένων μας στη Διεθνή Συνάντηση των Αθηνών, επειδή ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΜΟΝΟ ΑΝ ΓΙΝΟΥΝ ΓΝΩΣΤΕΣ ΚΑΙ ΟΙ (προφανώς αποκλεισμένες από τα mainstream ΜΜΕ) ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΤΙΘΕΜΕΝΩΝ ΣΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΤ ΓΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ.

Giacomo Bracci, EPIC (Economia per i Cittadini, Οικονομία για τους πολίτες), Ιταλία

Εισήγηση στη διεθνή Συνάντηση των Αθηνών, που οργανώθηκε από το Ε.Πα.Μ. στις 31.11 – 1.12.2013

Θα ήθελα να σας μιλήσω για το πώς, μέσω της νομισματικής κυριαρχίας, μπορούμε να ξεπεράσουμε το θεμελιώδες πρόβλημα των ευρωπαϊκών μας οικονομιών, που είναι η ανεργία. Η ανεργία, σύμφωνα με τον οικονομολόγο Warren Mosler[1], που για εμάς είναι σημείο αναφοράς, είναι έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Και βρισκόμαστε εδώ για να υποστηρίξουμε ότι δεν είναι αλήθεια πως δεν υπάρχουν εναλλακτικές· δεν είναι αλήθεια ότι είμαστε καταδικασμένοι σε ένα μονόδρομο, ούτε είναι αλήθεια ότι δεν υπάρχουν πόροι. Και για να υποστηρίξουμε ότι, μέσω μιας διαφορετικής νομισματικής και οικονομικής διαχείρισης, η επιθυμητή πλήρης απασχόληση είναι εφικτή.

Σήμερα το πρωί αναφέρθηκε ότι στα μέσα της δεκαετίας του ’70 εγκαταλείφθηκαν οι παλιές κεϊνσιανές οικονομικές πολιτικές, δηλαδή οι πολιτικές εκείνες, σύμφωνα με τις οποίες το κράτος παίζει σημαντικό ρόλο στο πλαίσιο μιας οικονομίας. Υπάρχει όμως η δυνατότητα αυτές οι πολιτικές να επικαιροποιηθούν εκ νέου και να χρησιμοποιηθούν εποικοδομητικά στο παρόν. Κι αφού αυτό είναι δυνατό, τι μας εμποδίζει να το κάνουμε; Αυτό που προτείνουμε εμείς είναι μια διαφορετική προσέγγιση στα δημόσια οικονομικά. Διαφορετική από τι; Από αυτό που οι ευρωπαίοι τεχνοκράτες μάς προτείνουν και μας επέβαλαν τα τελευταία χρόνια, από το 2007, δηλαδή μια συνεχή μείωση της συμμετοχής του κράτους στην οικονομία κάθε χώρας.

Με βάση τις μελέτες μας υπογραμμίζουμε ότι τα έθνη που έχουν δικό τους κυρίαρχο νόμισμα, στα οποία το υπουργείο των οικονομικών συνεργάζεται με αποτελεσματικό τρόπο με την κεντρική τράπεζά τους, δεν μπορούν ποτέ να πτωχεύσουν όσον αφορά στο χρέος εκφρασμένο στο δικό τους νόμισμα. Αυτή η πρώτη διαπίστωση καθιστά πρόδηλο το γεγονός ότι στην ευρωζώνη, αντίθετα, μπορεί να πτωχεύσουμε επειδή δεν είμαστε κυρίαρχα κράτη. Ούτε η Ελλάδα, ούτε η Ιταλία, ούτε η Πορτογαλία, ούτε η Ισπανία, ούτε και η Γερμανία μπορούν να εκδώσουν το δικό τους νόμισμα. Tο χρησιμοποιούν σαν να είναι αποικίες. Αντίθετα, αυτό που προτείνουμε εμείς είναι μια προσέγγιση που ο οικονομολόγος Abba Lerner[2] χαρακτήρισε ως «λειτουργική οικονομία».

Γιατί «λειτουργική οικονομία»; Επειδή, σύμφωνα με αυτή την οπτική, ο προϋπολογισμός του κράτους δεν αποτελεί σκοπό, αλλά μέσο· ένα μέσο για να καταπολεμηθεί η ανεργία και να εξασφαλισθούν τα απαραίτητα για ένα καλύτερο μέλλον για τους πολίτες του. Η προσέγγιση της «λειτουργικής οικονομίας» εστιάζει στην ανεργία, στην αχρησιμοποίητη παραγωγική ικανότητα της οικονομίας, αντί να εστιάζει σε αριθμητικές σχέσεις, όπως η σχέση μεταξύ χρέους και ΑΕΠ ή μεταξύ ελλείμματος και ΑΕΠ.

Στην πραγματικότητα η μεγάλη ανεργία αντιστοιχεί σε πολύ μικρό κρατικό έλλειμμα – όχι σε πολύ υψηλό. Όπως λέει κι ο οικονομολόγος WarrenMosler, για πολλά χρόνια μας έλεγαν ότι το έλλειμμα μιας χώρας είναι κάτι το παρασιτικό, ένα τέρας που θα πρέπει να καταπολεμηθεί. Αλλά στην πραγματικότητα σε αυτό το έλλειμμα ενυπάρχει η δαπάνη που πηγαίνει στην στήριξη των καθημερινών μας εισοδημάτων. Τα έξοδα του κράτους είναι μια πίστωση γι αυτό που οι οικονομολόγοι ονομάζουν –με έναν όρο ίσως απωθητικό– «μη-κυβερνητικό τομέα» · είμαστε όλοι εμείς, δηλαδή οι πολίτες και οι επιχειρήσεις · και τα δημόσια έξοδα είναι μια πίστωση για εμάς, είναι δικό μας εισόδημα. Το να περικόπτεται επομένως αυτό το δημόσιο χρέος σημαίνει ότι περικόπτεται το δικό μας εισόδημα, ο δικός μας πλούτος.

Αυτό που προτείνουμε λοιπόν είναι μια λογική κι ελεγχόμενη αύξηση των κρατικών δαπανών, όχι απλώς για να δοθεί κάποια χρηματική ενίσχυση [στους ανέργους], όπως προτείνεται ευρέως τώρα στην Ευρώπη, αλλά για να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας. Γιατί η εργασία, εάν υπάρχει και κατανέμεται σε όλους, δημιουργεί δικαιώματα και παράγει αληθινή δημοκρατία. Χωρίς εργασία ο λαός δεν μπορεί να διεκδικήσει τα δικαιώματά του, δεν μπορεί να ασκήσει πραγματική δημοκρατία. Επομένως ο στόχος της προσέγγισής μας είναι η πλήρης απασχόληση. Θα δείξουμε ότι η πλήρης απασχόληση συμβάλλει στη σταθερότητα των τιμών και της οικονομίας εν γένει.

Γιατί είναι σημαντικός ο ρόλος του κράτους; Επειδή, αντίθετα με αυτά που μας λένε οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και το υπηρετικό τους προσωπικό στις διάφορες εθνικές κυβερνήσεις, ο ρόλος του κράτους είναι να εξασφαλίζει τη ζήτηση και την οικονομία γενικότερα. Όπως μας είπε σήμερα το πρωί κι ο καθηγητής Γκαλλόνι, χωρίς την παρέμβαση του κράτους, που παρέχει τη σιγουριά στην οικονομία, ούτε οι ιδιωτικές επενδύσεις μπορούν να ξεκινήσουν. Και όσο περικόπτεται η δημόσια δαπάνη για τους μισθούς, στην πραγματικότητα καταστρέφεται η κατανάλωση και οι επενδύσεις κι έτσι καταστρέφεται το μέλλον της οικονομίας μας.

Γι αυτό προτείνουμε, μέσω της επιστροφής μας στην νομισματική κυριαρχία, την θεσμοθέτηση προγραμμάτων εγγυημένης εργασίας· όχι μόνο ένα εγγυημένο εισόδημα, αλλά μια εγγυημένη εργασία για όλους, όσοι αυτήν την στιγμή δεν βρίσκουν δουλειά στον ιδιωτικό τομέα.

Όπως μας θυμίζει ο οικονομολόγος Hayman Minsky[3], οι κυβερνήσεις θα πρέπει να λειτουργούν σαν «εργοδότες έσχατης ανάγκης» ή σαν «εργοδότες πρώτου βαθμού», όπως επαναλαμβάνει συχνά κι ο Ιταλός οικονομολόγος Emiliano Brancaccio. Με ποιά έννοια; Το κράτος, μέσω της νομισματικής του κυριαρχίας, έχει τη δυνατότητα να προσφέρει κάποιο μισθό σε έναν απεριόριστο αριθμό εργαζομένων σε περιόδους ύφεσης, όπως αυτή, στην οποία βρισκόμαστε τώρα. Ένα κράτος με εθνικό νόμισμα μπορεί να προσφέρει μισθό σε οποιονδήποτε θα επιθυμούσε να ενταχθεί σε κάποιο πρόγραμμα εγγυημένης εργασίας. Αντίθετα, σε περιόδους ανάκαμψης κι ανάπτυξης της οικονομίας, στόχος είναι οι εργαζόμενοι που προηγουμένως βρίσκονταν σε τέτοια προγράμματα να μπορούν να ενταχθούν και πάλι στον ιδιωτικό τομέα.

Οι δραστηριότητες που προωθεί το σχέδιο της εγγυημένης εργασίας είναι δραστηριότητες υψηλού κοινωνικού περιεχομένου και αξίας. Θα μπορούσαν να είναι δραστηριότητες που συχνά σήμερα πάσχουν, επειδή δεν είναι κερδοφόρες, και επομένως ο ιδιωτικός τομέας δεν τις αναλαμβάνει. Σε περιόδους κρίσης –όπως τώρα– ποιος θα μεριμνήσει για την υγειονομική περίθαλψη; Ποιός θα μεριμνήσει για το περιβάλλον, για τα παιδιά, για όσους είναι αναγκασμένοι να εργάζονται όλο και περισσότερες ώρες κάθε μέρα, ώστε να μπορέσουν να κερδίσουν έναν όλο και χαμηλότερο μισθό; Τα θεσμοθετημένα προγράμματα εγγυημένης απασχόλησης επιδιώκουν να υπηρετήσουν αυτές τις τόσο σημαντικές για ολόκληρη την κοινωνία αξίες προσφέροντας ως αντάλλαγμα ένα μισθό και τα μέσα επιβίωσης για όλους.

Ο βασικός στόχος, η βασική μέριμνα του προγράμματός μας, είναι η ανθρώπινη ανάπτυξη: εκείνη η οικονομική ανάπτυξη που επιτρέπει ακόμη και στις πιο πληγείσες τάξεις να παίζουν κάποιο ρόλο μέσα στην κοινωνία. Γιατί –όπως ανέφερα και προηγουμένως– η πιο καταστρεπτική διάσταση της κρίσης δεν είναι τόσο (ή τουλάχιστον δεν είναι μόνο) η οικονομική διάσταση, δηλαδή κυρίως η απώλεια και η μείωση του βιοτικού επιπέδου, αλλά το γεγονός ότι, αν δεν υπάρχουν δουλειές, αν δεν υπάρχουν τα μέσα επιβίωσης, τότε καταρρέει και η δυνατότητα δημοκρατικής εκπροσώπησης. Κι αυτό, όπως είναι πλέον προφανές, δεν είναι δυνατό σε ένα νομισματικό σύστημα, όπου το νόμισμα το διαχειρίζονται ελάχιστοι νομισματικοί θεσμοί, όπως συμβαίνει στην ευρωζώνη αυτή τη στιγμή.

Αυτές οι απάτες και τα ψεύδη γύρω από το νόμισμα μπορούν να απαλειφθούν από τον δημόσιο διάλογο μονάχα με την επιστροφή σε μια πραγματική νομισματική κυριαρχία. Ως νομισματική κυριαρχία δεν εννοούμε μια πολιτική γενικού περιεχομένου, που θα μοιράζει βροχηδόν χρήματα, όπως μας κατηγορούν, ή μια πολιτική που διαιωνίζει την κοινωνική πρόνοια, όπως εννοούν πολλοί την εξασφάλιση ενός πιάτου φαγητού σε όσους στερούνται ακόμη και τα χρειώδη. Αυτό που προτιθέμεθα να κάνουμε είναι να δημιουργήσουμε μια πολιτική δημοσίων διαρθρωτικών επενδύσεων, για να μπορέσουμε να οδηγηθούμε εκτός κρίσης. Και το να οδηγηθούμε εκτός κρίσης σημαίνει όχι μόνο να τροποποιήσουμε ποσοτικά το Α.Ε.Π. (γιατί αυτό συχνά υποβιβάζει το πρόβλημα), αλλά να αλλάξουμε και την σύνθεσή του· να ξέρουμε δηλαδή τι παράγουμε, πώς το παράγουμε και πώς το καταναλώνουμε. Γιατί προφανώς μια διαφορετική οικονομική διαχείριση αντικατοπτρίζεται στην διαφορετική αντίληψη του πώς παράγουμε και πώς καταναλώνουμε. Και αυτά τα δύο έπαιξαν εξίσου σημαντικό ρόλο με το χρηματοοικονομικό σύστημα στο να οδηγηθούμε στην κατάσταση που βιώνουμε τώρα.

Τα κράτη που δεν είναι κυρίαρχα, όπως ακριβώς η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Ισπανία κι όλα τα 17 μέλη της Ευρωζώνης, δεν θα μπορέσουν ποτέ να θέσουν σε εφαρμογή αυτού του είδους την προσέγγιση της «λειτουργικής οικονομίας»· δεν θα μπορέσουν ποτέ να εγγυηθούν στους πολίτες τους την πλήρη απασχόληση, γιατί οι πολιτικές της λιτότητας που ακολουθούνται είναι αυτοκαταστροφικές κι εμποδίζουν την δημιουργία πλούτου των πολιτών και των επιχειρήσεων. Και συμπιέζουν τα κέρδη, αλλά συμπιέζουν και τους μισθούς και τις επενδύσεις και εμποδίζουν έτσι την έξοδο από αυτό το αδιέξοδο. Από την στιγμή που η δημοσιονομική πολιτική, δηλαδή η διαχείριση των δημόσιων δαπανών και των φόρων, διαχωρίζεται από την νομισματική πολιτική, δηλαδή από την διαχείριση της έκδοσης νομίσματος, στην πραγματικότητα το κράτος καθίσταται ισότιμο με μια επιχείρηση, γίνεται ένας ανταγωνιστής στις χρηματαγορές. Και σε αυτό το σημείο είναι αδύνατο να μιλάμε για αληθινή δημοκρατία.

Πολύ συχνά λέγεται ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι μια κεντρική τράπεζα «ανεξάρτητη». Στην πραγματικότητα η λέξη «ανεξάρτητη» κρύβει μια πιο αρνητική έννοια. Δηλαδή το γεγονός ότι στην πραγματικότητα είναι ανεξάρτητη από τον δημοκρατικό έλεγχο των πολιτών της Ευρώπης. Διότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μην μπορώντας να χρηματοδοτήσει την απασχόληση, την ανάπτυξη, μια ορθολογική πολιτική δημοσίων επενδύσεων, αυτό που κάνει στην ουσία είναι να δημιουργεί ανεργία και να εμποδίζει την εγκαθίδρυση μιας αληθινής δημοκρατίας στην Ευρώπη.

Γι αυτό θεωρούμε ότι είναι θεμελιώδους σημασίας το να επιστρέψουμε στην νομισματική μας κυριαρχία : ακριβώς επειδή έχουμε κατά νου μια διαφορετική προοπτική για την διαχείριση της οικονομίας στο μέλλον. Δεν πρόκειται λοιπόν για ένα γενικού περιεχομένου μήνυμα ελπίδας – γιατί ενίοτε η ελπίδα είναι και παθητικό συναίσθημα – αλλά για εμπιστοσύνη στο γεγονός ότι έχουμε πολιτικές αξιώσεις και γνωρίζουμε πού να τις κατευθύνουμε αντί μόνο να ζητάμε (λες και οι ορθές πολιτικές έρχονται «εκ των άνω»!), ότι γνωρίζουμε εμείς τι θέλουμε να οικοδομήσουμε, ως εκλογικό σώμα, ως πολίτες μιας πραγματικής δημοκρατίας.

Να λοιπόν γιατί θεωρούμε σημαντικό να το κάνουμε λόγο για άμεση έξοδο από την ζώνη του ευρώ για την Ιταλία, την Ελλάδα, την Ισπανία, την Πορτογαλία, για όλες τις χώρες που έχουν πληγεί οικονομικά –έχοντας όμως κατά νου ότι πρέπει να αλλάξουν ριζικά οι οικονομικές πολιτικές του κράτους.

Πολλοί οικονομικοί και πολιτικοί αναλυτές –όπως αναφέραμε και προηγουμένως– υποστηρίζουν ότι είναι δυνατόν να αναθεωρηθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι συνθήκες της Ευρωζώνης· ότι υπάρχει μια θεωρητική και τεχνική λύση, με την οποία οι συνθήκες θα μπορούσαν να τροποποιηθούν, με την οποία οι χώρες θα μπορούσαν να έλθουν σε συμφωνία μεταξύ τους και να αλλάξουν την ευρωπαϊκή πολιτική. Και συχνά λέγεται ότι αυτό το όριο του 3% της σχέσης μεταξύ ελλείμματος και Α.Ε.Π. μπορεί να εξαλειφθεί ή ότι μπορεί γενικά να αναθεωρηθεί –γιατί στην πραγματικότητα πολλοί γνωρίζουν και παραδέχονται ανοιχτά ότι πρόκειται για μια τρέλα.

Εμείς όμως πιστεύουμε ότι είναι αδύνατον να αναθεωρηθεί η ευρωζώνη, γιατί δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή, ούτε θα υπάρξει ποτέ, μέσα στους μη-δημοκρατικούς θεσμούς που αποτελούν την Ευρωπαϊκή Ένωση, η κοινή λογική που απαιτείται προκειμένου να γίνουν αυτές οι μεταρρυθμίσεις. Και γιατί πιστεύουμε ότι η Ευρώπη θα πρέπει να επανιδρυθεί πάνω σε εντελώς διαφορετικές αρχές, με συντονισμό από την βάση των ευρωπαϊκών κρατών, που το καθένα τους θα πρέπει να είναι κυρίαρχο, να διαθέτει την ικανότητα να προγραμματίζει τις δικές του δημόσιες πολιτικές για τα πιο αδύναμα και τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Και για να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε αυτά τα σχέδια για την απασχόληση, είναι αναγκαία η επιστροφή στην νομισματική κυριαρχία.

Ευχαριστώ.

 

[1] Αμερικανός Οικονομολόγος, 1949 (ΣτΕ)

[2] Αμερικανός οικονομολόγος, 1903-1982 (ΣτΕ)

[3] Μετακεϊνσιανός Αμερικανός Οικονομολόγος, 1919-1996 (ΣτΕ)

 

Μετάφραση- υπογραμμίσεις : Διεθνείς σχέσεις ΕΠΑΜ

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s